Akut diyare, ani başlayan ve genellikle 2–14 gün süren sulu dışkılama ile karakterize edilen bir gastrointestinal bozukluktur. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, her yıl milyonlarca insan akut diyare nedeniyle sağlık hizmeti almakta ve özellikle 5 yaş altı çocuklarda ciddi komplikasyonlar görülebilmektedir.

Etiyoloji:

Akut diyarenin nedenleri viral, bakteriyel ve paraziter olmak üzere üç ana kategoriye ayrılır. Viral nedenler arasında rotavirüs, norovirüs ve adenovirüs başta gelir. Bakteriyel nedenler Salmonella, Shigella, Campylobacter ve enterotoksijenik E. coli içerir. Paraziter enfeksiyonlar ise Giardia lamblia ve Cryptosporidium gibi protozoal ajanlar ile oluşur.

Patofizyoloji:

Akut diyare üç ana mekanizma ile oluşur:

• Sekretuar diyare: Patojen veya toksinler bağırsak epitelini uyararak aşırı sıvı ve elektrolit salgılanmasına neden olur. Örnek:

Vibrio cholerae.

• Osmotik diyare: Sindirilemeyen veya emilemeyen maddeler bağırsakta su tutar, örn. laktoz intoleransı.
• Inflamatuvar diyare: Mukozal inflamasyon ve hücresel hasar sonucu kan ve mukus içerir, örn. Shigella, Campylobacter.

Klinik Belirtiler:

• Sulu dışkı
• Karın krampları
• Bulantı ve kusma
• Ateş (özellikle bakteriyel kaynaklı)
• Dehidratasyon: ağız kuruluğu, halsizlik, hipotansiyon

Tedavi Yaklaşımı:

• Sıvı ve elektrolit desteği: Oral rehidrasyon veya intravenöz sıvı
• Enterosorbentler: Toksinleri bağlayıp dışkı ile uzaklaştırır, semptom süresini kısaltır
• Probiyotikler: Bağırsak mikrobiyotasını destekler
• Antibiyotikler: Sadece bakteriyel enfeksiyonlarda veya riskli gruplarda

Önleme:

• El hijyeni
• Temiz su ve güvenli gıda tüketimi
• Çocuklar için rotavirüs aşısı